Perfectionism ป้องกันอะไรในจิตใจเรา?
- Mahajitnakhon Blog
- 5 ส.ค.
- ยาว 1 นาที
Perfectionism ป้องกันอะไรในจิตใจเรา?
.
เวลาลงมือทำอะไร เรามักจะตั้งธงในใจไว้ว่าต้อง ‘สมบูรณ์แบบ’ ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลก
ใคร ๆ ก็อยากเห็นผลงานของตัวเองออกมาดีที่สุด หลายคนจึงพยายามเข้มงวดและหลีกเลี่ยงความผิดพลาดให้ได้มากที่สุด แน่นอนว่าสิ่งเหล่านี้อาจช่วยให้ผลงานออกมาได้ดี แต่ในอีกมุมหนึ่งอาจกลายเป็นเงื่อนไขในใจว่า “ต้องทำให้ได้ตลอด” จนกลายเป็น ‘Perfectionist’ หรือ ‘มนุษย์สมบูรณ์แบบ’
.
🤔เรากำลังก้าวเข้าสู่ดินแดนของ Perfectionism โดยไม่รู้ตัว
Perfectionism (ความนิยมการสมบูรณ์แบบ) คือ ลักษณะนิสัย (Trait) ที่เด่นชัดในการพยายามทำทุกอย่างให้ไร้ที่ติ ตั้งมาตรฐานสูงเกินความจำเป็น และวิจารณ์ตนเองอย่างเข้มงวด Hewitt และ Flett (1991) แบ่ง “ความเป็นคนสมบูรณ์แบบ” ออกเป็น 3 แบบ คือ
สมบูรณ์แบบกับตัวเอง – ตั้งเป้าเกินจริง แล้วผิดหวังหนักเมื่อทำไม่ได้
สมบูรณ์แบบเพราะสังคมบังคับ – รู้สึกเหมือนถูกสังคมจับตามองตลอดเวลา กลัวการถูกวิจารณ์แม้ผิดแค่เรื่องเล็ก ๆ
สมบูรณ์แบบใส่คนอื่น – คาดหวังให้คนรอบตัวทำได้มาตรฐานสูงเหมือนตนเอง แต่พอเขาทำไม่ถึงก็หงุดหงิด
.
เสียงในใจของ Perfectionist มักบอกว่า… “ถ้าพลาดแค่นิดเดียว แปลว่าไม่ดีพอ” “ถ้าฉันรักษามาตรฐานสูงได้ คนอื่นก็ควรทำได้เหมือนกัน” “ใครที่ไม่ทุ่มสุดตัว = ขี้เกียจ” “ถ้าฉันไม่เก่งทุกเรื่อง = ล้มเหลว” “จริง ๆ แล้วฉันควรทำได้มากกว่านี้เสมอ”
.
🔎รู้จักหน้าตาของ Perfectionist ในชีวิตประจำวัน
Perfectionist แต่ละคนมีการแสดงออกที่ไม่เหมือนกัน และไม่ได้มีแค่การ “ทำให้สมบูรณ์แบบ” เท่านั้น แต่ยังแสดงออกมาในพฤติกรรมอื่นๆ ที่เราอาจไม่รู้ตัว เช่น…
ผัดวันประกันพรุ่ง (Procrastination) -> เพราะกลัวพลาดจนไม่กล้าลงมือทำ
ทำงานจนหมดแรง (Overworking & Burnout) -> ใช้เวลาเกินจำเป็น หมดพลังกับการไล่หา “สมบูรณ์แบบ”
แพ้คำวิจารณ์ (Defensiveness) -> รับคำติด้วยความโกรธและการแก้ตัว เพราะเราบกพร่องไม่ได้
คิดแบบสุดโต่ง (All-or-Nothing Thinking) -> “เกือบดี” = ล้มเหลวไปเลย เพราะมันไม่พอ
.
Perfectionism ไม่ได้ทำให้เรา “เก่งขึ้น” แต่อาจกลายเป็นกับดักที่ทำให้เราเหนื่อย เครียด และไม่เคยพอใจกับตัวเองเลย
🌟แล้วเบื้องหลังความสมบูรณ์แบบ…ใจเรากำลังพยายามปกป้องอะไรอยู่?
.
Perfectionism ไม่ได้เกิดขึ้นแบบไม่มีที่มาที่ไป แต่เป็น กลไกการป้องกันตัวทางจิต (Defense Mechanism) ที่สร้างขึ้นจากประสบการณ์ชีวิตและบาดแผลในใจ ไม่ว่าจะเป็น
- วัยเด็กที่ไม่ได้รับการยอมรับ : โตมากับพ่อแม่ที่คาดหวังสูง วิจารณ์เก่ง ถูกสอนว่าความรักมาพร้อม “ผลลัพธ์ที่ไม่มีที่ติ” จนเรียนรู้ไปว่า คุณค่า = ความสำเร็จ
- แรงกดดันจากสังคม : สังคมที่เชิดชูความขยัน การแข่งขัน และภาพสวยงามในโซเชียล ทำให้เราเปรียบเทียบตัวเองกับมาตรฐานที่ไม่มีวันไปถึง
- ความกลัวการถูกปฏิเสธ : หลายคนเลือก “ทำให้สมบูรณ์แบบ” เป็นเกราะป้องกันไม่ให้ถูกตำหนิเพื่อยืนยันกับตัวเองว่า “ฉันคู่ควรกับความรักและการยอมรับ”
.
🍃เบื้องหลังความสมบูรณ์แบบ… เราเข้าใจว่ากำลังป้องกันไม่ให้บาดแผลขยายลึกขึ้น แต่บางครั้งกลับเป็น ‘การสร้างบาดแผลใหม่ให้ตัวเอง’ จริง ๆ แล้ว เราไม่ได้อยากสมบูรณ์แบบ แต่แค่ อยากให้คนยอมรับ อยากควบคุมบางสิ่ง หรือหนีจากความรู้สึกว่าไม่คู่ควร
.
ลองถามตัวเองดูว่า “สิ่งที่พยายามทำให้สมบูรณ์แบบ มาจากความตั้งใจจริงหรือมาจากความกลัวในใจบางอย่างกันแน่?”💭
---- บทความโดย มหาจิตนครคลินิก
#บทความจิตวิทยา #มหาจิตนครคลินิก #คลินิกจิตวิทยา #จิตวิทยาปรึกษา #จิตวิทยาบำบัด #ความรู้จิตวิทยา #Perfectionism #ยึดติดความสมบูรณ์แบบ
.
แหล่งอ้างอิง
American psychological association. (2018, September 14). Perfectionism. https://dictionary.apa.org/perfectionism
Psychologytoday. (n.d.) Perfectionism. https://www.psychologytoday.com/us/basics/perfectionism
Psychecentral. (2024, June 12). What is the Root Cause of Perfectionism?. https://psychcentral.com/blog/imperfect/2015/12/what-causes-perfectionism
ความคิดเห็น