Social media detox จำเป็นจริงไหม?

📱ทุกวันนี้ Social media กลายเป็นเหมือน “จุดเช็กอินประจำวัน” ของเราไปแล้ว แค่มีเวลาว่างเล็กน้อยก็เผลอหยิบมือถือไถฟีดอัตโนมัติ และแน่นอนว่าสิ่งที่อยู่ใน Social media มีทั้งเรื่องที่ทำให้ใจฟู ✨หรือทำให้ห่อเหี่ยว☹️ไปได้ทั้งวัน  

.

ยิ่งกว่านั้น Platform ถูกออกแบบมาให้ดึงดูดเราให้อยู่ในนั้นนานที่สุด ทำให้สมองอยากเสพสิ่งถัดไปเรื่อย ๆ แบบไม่มีจบ จนบางทีเราหมดเวลาทั้งวันไปกับการนั่งอยู่หน้าจอสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ  ⌛️

.

จริงอยู่ที่เราได้ประโยชน์มากมายจาก Social media แต่คำถามคือ เรากำลังปล่อยให้ตัวเองถูกดึงดูดจนเกินลิมิตที่ควรจะเป็นแล้วหรือเปล่า?

.

🚨หลายคนเริ่มรู้สึกถึง “ต้นทุนทางใจ” ที่กำลังจ่ายให้กับการเสพสิ่งออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็น  

😓เหนื่อยทั้งที่นั่งไถโทรศัพท์อย่างเดียว - จากอารมณ์ที่แปรปรวนอย่างรวดเร็วจนเราแทบไม่รู้ตัวด้วยซ้ำ

📱เปิดแอปแล้วปิดวนไปอย่างไร้จุดหมาย – สัญญาณที่บอกว่าเรากำลังใช้ Social แบบ “ไร้สติ” มากขึ้นเรื่อย ๆ

😨กลัวพลาดสิ่งสำคัญ (FOMO) - ไม่สบายใจเมื่อไม่ได้เข้าไปเช็กข่าว บทสนทนา หรือชีวิตของคนอื่น

🫨สมาธิลดลง– อยู่กับความไวของ Social มากเกินไป จนยากที่จะจดจ่อกับงานหรือบทสนทนายาว ๆ    เมื่อผลกระทบมีมากขึ้น จึงเกิดเป็นเทรนด์ของการทำ Social media detox หรือก็คือการงดใช้ Social media ชั่วคราว เพื่อเรียกเวลาของตัวเองกลับคืนมาและให้พื้นที่ทางใจได้พักจากผลกระทบด้านลบที่เกิดขึ้น

.

Social media Detox จำเป็นจริงไหม?🧐

เมื่อเกิดกระแสการทำ Social Media Detox ขึ้น คำถามคือ เราทุกคนต้องทำตามไหม? คำตอบคือ Social media detox  ไม่ใช่กฎเหล็กหรือสิ่งที่ต้องทำ แต่เป็นเพียงเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยให้เราจัดสมดุลชีวิต  

สิ่งสำคัญที่ทุกคนต้องมี คือ การรู้เท่าทันพฤติกรรมการใช้ Social Media ของตัวเอง✅

ถ้ายังแบ่งเวลาได้ รู้ขอบเขต และไม่จมอยู่กับหน้าจอจนเวลาหายไปทั้งวัน Social Detox อาจเป็นทางเลือกเพิ่มเติมในวันที่อยากดูแลใจตัวเองเป็นพิเศษ

แต่เมื่อไหร่ที่เริ่มมีสัญญาณเตือนทางใจเหมือนที่กล่าวไปข้างต้น ไม่จำเป็นต้องรอให้เกิดเรื่องใหญ่ แค่รู้สึกว่าใจไม่เหมือนเดิม

.

การทำ Social media detox ก็สามารถช่วยให้เราได้พักและกลับมามีสมดุลที่เราจัดการได้

.

เริ่มต้น Social Detox แบบไม่หักดิบ!🏃‍♀️‍➡️

การ “ลด” หรือ “หยุด” มักจะไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนตอนที่เราไถฟีดไปได้เรื่อย ๆ เพราะการติด Social media ทำให้สมองเราทำงานคล้ายการเสพติดเลยทีเดียว

.

ทุกครั้งที่เราเห็นคลิปสนุก ๆ สมองจะหลั่ง โดพามีน (dopamine) หรือสารแห่งความรู้สึกดี แต่เมื่อโดพามีนพุ่งบ่อยเกินไป สมองจะพยายามรักษาสมดุลด้วยการลดการผลิตลง ทำให้ต้องใช้เวลาออนไลน์มากขึ้นเพื่อให้รู้สึกดีเหมือนเดิม หลายคนจึงเลือกที่จะไถต่อแม้จะรู้สึกเบื่อ

.

และเมื่อโดพามีนลดลง การหยุดใช้อาจทำให้เกิดอาการคล้าย “ถอน” เช่น หงุดหงิดง่าย เบื่อ อยากเช็กมือถือบ่อย ๆ กระวนกระวายเหมือนขาดอะไรสักอย่าง

📌ดังนั้น การทำ Detox ไม่จำเป็นต้องเป็นการหยุดเล่นไปเลยอย่างสิ้นเชิง แต่เป็นการ "ควบคุม" แทน "การถูกควบคุม" ลองเริ่มจากวิธีง่าย ๆ เหล่านี้:

1. ตั้งเป้าหมายที่ชัดเจน🎯 ถามตัวเองว่าเราอยากใช้เวลาที่เพิ่มขึ้นให้ความสนใจกับอะไร เช่น ลดความเครียด โฟกัสงาน/เรียนมากขึ้น หรือแค่ต้องการพื้นที่ให้ใจพัก ทำกิจกรรมอดิเรกที่ชอบ ยิ่งเป้าหมายชัดเจน ยิ่งมีแรงจูงใจและทำได้สำเร็จมากขึ้น

2. เลือกช่วงเวลาที่เหมาะสมกับตัวเอง ⏱️ อาจเริ่มจากระยะเวลาสั้น ๆ แล้วค่อย ๆ เพิ่มขึ้นตามความสบายใจของเรา โดยเน้นให้วางแผนแบบที่เราสามารถอยู่ได้จริง เช่น  24 ชั่วโมง, 3 วัน, 7 วัน, 30 วัน

3. รู้ทันตัวกระตุ้น🧨 ลองสังเกตตัวเองดูว่าที่เราเปิดโทรศัพท์อยู่บ่อยครั้งเป็นเพราะอะไร บางคนอาจเบื่อ กลัวตกข่าว หรือแค่ความเคยชิน เมื่อเรารู้เท่าทันตัวเอง เราก็จะสามารถจัดการกับพฤติกรรมได้มากขึ้น เช่น ถ้าเราเบื่อ อาจหากิจกรรมอย่างอื่นมาทดแทน

4. หลัง Detox เสร็จ อย่าลืมตั้ง ‘ขอบเขตใหม่’🚧 เพราะจุดสำคัญไม่ใช่แค่การพัก แต่คือ สร้างความสัมพันธ์ใหม่กับ Social media อาจจะลองกำหนดสิ่งเหล่านี้             - จำกัดเวลาการใช้ Social ต่อวัน

   - ปิดแจ้งเตือนเมื่อไม่จำเป็น

   - กำหนดพื้นที่ไม่ใช้โทรศัพท์ในบ้าน เช่น ห้องนอน ห้องทานข้าว

   - หากิจกรรมอื่นที่สนใจและไม่ต้องใช้ Social Media  

💡งานวิจัยที่ศึกษาในกลุ่มนักศึกษา 68 คน พบว่า ผู้ที่ทำ Social Media Detox รายงานว่า อารมณ์ดีขึ้น กังวลลดลง คุณภาพการนอนดีขึ้นอย่างชัดเจน และยังชี้ให้เห็นว่า วิธีการทำ Detox และผลลัพธ์แตกต่างกันไปตามแต่ละคน

ไม่มีสูตรตายตัวสำหรับการทำ Social Detox  บางคนใช้ 1–2 ชั่วโมงต่อวันก็รู้สึกดี บางคนใช้ 5 ชั่วโมงก็ยังสมดุล เพราะฉะนั้นการทำ Social Detox จึงควร ออกแบบให้เหมาะกับตัวเองที่สุด

สิ่งสำคัญ คือ เป้าหมายต้อง “ทำได้จริง” และไม่ทำให้เรากดดันตัวเองเกินไป

ใครที่เคยทำ Social Media Detox แล้ว เป็นอย่างไรบ้าง? มาแชร์กันได้น้า💖

---- บทความโดย มหาจิตนครคลินิก

#บทความจิตวิทยา #มหาจิตนครคลินิก #คลินิกจิตวิทยา #จิตวิทยาปรึกษา #จิตวิทยาบำบัด #ความรู้จิตวิทยา #SocialDetox #เสพติดโซเชียล #กลัวไม่ทันข่าว #FOMO #ทำโซเชียลดีท็อซ์ดีจริงไหม

ปรึกษานักจิตวิทยา เพื่อลดการใช้โซเชียล

.

แหล่งอ้างอิง

• Anderson, C. (2024, September 2). What is social media detox?. Focus Keeper. https://focuskeeper.co/glossary/what-is-social-media-detox 

• El-Khoury, J., Haidar, R., Kanj, R. R., Ali, L. B., & Majari, G. (2020). Characteristics of social media ‘detoxification’ in university students. The Libyan journal of medicine, 16(1). http://doi.org/ 10.1080/19932820.2020.1846861

• Traverso, V. (2024, December 31). Here’s what happens to your brain when you take a break from social media. National Geographic. https://www.nationalgeographic.com/science/article/social-media-detox-benefits-brain