การสูบบุหรี่กับ Breathing Exercises ที่รู้สึกผ่อนคลายไม่ใช่เเค่เพราะนิโคติน

ความเหมือนที่ซ่อนอยู่ระหว่าง ‘การสูบบุหรี่’ กับ ‘การควบคุมลมหายใจ’

หากมองจากภายนอก “การสูบบุหรี่” กับ “การฝึกควบคุมลมหายใจ” (เช่น การทำสมาธิหรือโยคะ) อาจดูเป็นกิจกรรมที่อยู่คนละขั้วอย่างสิ้นเชิง แต่ในทางจิตวิทยาและสรีรวิทยาแล้ว ทั้งสองกิจกรรมนี้กลับมีกลไกการทำงานที่คล้ายคลึงกันอย่างน่าสนใจ โดยเฉพาะในแง่ของกระบวนการจัดการความเครียด

.

เหตุผลที่ทำให้ผู้สูบบุหรี่มักรู้สึกผ่อนคลายทันทีหลังจากสูบ อาจไม่ใช่ผลลัพธ์จากสารนิโคตินเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากพฤติกรรมทางกายภาพที่ไปสัมพันธ์กับหลักการควบคุมลมหายใจ 3 ประการ ดังนี้

.

1. จังหวะการหายใจที่ช้าและลึกโดยอัตโนมัติ ในขณะสูบบุหรี่ ร่างกายจะปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการหายใจให้มีแบบแผนขึ้นโดยไม่รู้ตัว ทั้งการสูดลมหายใจเข้าลึก กักลมไว้ชั่วครู่ และการผ่อนลมหายใจออกยาว ๆ ซึ่งพฤติกรรมนี้เข้าไปกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเธติก ส่งผลให้อัตราการเต้นของหัวใจช้าลง และช่วยส่งสัญญาณให้สมองลดความวิตกกังวลลงได้

.

2. เป็นการหยุดพักชั่วคราว ในช่วงเวลาที่เกิดความเครียด มนุษย์มักจะหายใจสั้นและถี่โดยไม่รู้ตัว การเดินแยกตัวออกไปสูบบุหรี่จึงทำหน้าที่เหมือนการเปลี่ยนสิ่งที่ทำอยู่ บังคับให้ตนเองได้ปลีกตัวออกจากสถานการณ์ตึงเครียดตรงหน้า เพื่อกลับมาจดจ่ออยู่กับจังหวะเข้า-ออกของลมหายใจ ซึ่งเป็นกลไกเดียวกับการแยกตัวออกไปฝึกหายใจเพื่อดึงสติกลับมาอยู่กับตนเอง

.

3. การสร้างสมาธิและการเบี่ยงเบนความสนใจ (Mindfulness & Distraction) การโฟกัสที่มวนบุหรี่และการเคลื่อนที่ของลมหายใจทำหน้าที่เป็นเครื่องมือเบี่ยงเบนความสนใจของสมอง (Cognitive Distraction) ช่วยตัดวงจรความคิดที่กำลังฟุ้งซ่านหรือวิตกกังวลอยู่ชั่วคราว 💡 

.

แล้วเราสามารถใช้การฝึกหายใจทดแทนการสูบบุหรี่ได้หรือไม่?

.

ในทางวิทยาศาสตร์คำตอบคือ "สามารถทำได้"

.

เนื่องจากกลไกความผ่อนคลายที่เกิดขึ้น ส่วนหนึ่งเป็นผลลัพธ์จากการที่ร่างกายโหยหาจังหวะการหายใจที่ยาวและลึกเพื่อปรับสมดุลระบบประสาท โดยมีบุหรี่เป็นเพียงเงื่อนไขหรือเครื่องมือในการนำทางจังหวะนั้นเท่านั้น หากเราเข้าใจกระบวนการทำงานข้อนี้ เมื่อใดที่รู้สึกเหนื่อยล้าหรือเผชิญกับความเครียด ลองใช้วิธีวางมือจากงานชั่วคราว เดินแยกตัวออกมาอยู่ในพื้นที่โปร่งสบาย ยืดหลังตรง แล้วตั้งใจสูดลมหายใจเข้าลึก ๆ ก่อนจะผ่อนออกยาว ๆ ด้วยตัวเองประมาณ 4-5 ครั้ง... ร่างกายก็สามารถสร้างกลไกความสงบและคืนความสดชื่นให้กับสมองได้เช่นเดียวกัน โดยเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยต่อสุขภาพของตนเองและคนรอบข้างในระยะยาว

#บทความจิตวิทยา #มหาจิตนครคลินิก #คลินิกจิตวิทยา #จิตวิทยาปรึกษา #จิตวิทยาบำบัด #ความรู้จิตวิทยา

อยากเลิกสูบบุหรี่ | ปรึกษานักจิตวิทยา

มหาจิตนครคลินิก

🗓️ เปิดทำการทุกวันอังคาร-อาทิตย์เวลา 10.00-20.00น.

📌มีบริการจิตวิทยาปรึกษา จิตวิทยาบำบัด และ การทำแบบประเมินทางจิตวิทยา

แหล่งอ้างอิง

• สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.). (2566). กลไกทางจิตวิทยาและสรีรวิทยาในการเสพติดนิโคตินและความเครียด. กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข.

• Jarvik, M. E., Caskey, N. H., Rose, J. E., Herskovic, J. E., & Shapiro, D. (1989). Anxiolytic effects of smoking associated with deep breathing. Psychopharmacology, 97(2), 242–244. https://doi.org/10.1007/BF00442258

• Russo, M. A., Santarelli, D. M., & O’Rourke, D. (2017). The physiological effects of slow breathing in the healthy human. Breathe, 13(4), 298–309. https://doi.org/10.1183/20734735.009817