EMDR คืออะไร? การบำบัด PTSD และบาดแผลทางใจจาก Trauma |Mahajitnakhon

EMDR คืออะไร? การบำบัด PTSD และบาดแผลทางใจจาก Trauma

EMDR หรือ Eye Movement Desensitization and Reprocessing เป็นรูปแบบหนึ่งของจิตบำบัดที่ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยดูแลผู้ที่ได้รับผลกระทบจากประสบการณ์กระทบใจ เหตุการณ์รุนแรง หรือความทรงจำที่ยังส่งผลต่ออารมณ์ ความคิด ร่างกาย และการใช้ชีวิตในปัจจุบัน

EMDR มักถูกพูดถึงในบริบทของ PTSD, Trauma และ บาดแผลทางใจ โดยเน้นการช่วยให้สมองประมวลผลความทรงจำที่ยังคงกระตุ้นความทุกข์หรืออาการต่างๆ ได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น American Psychological Association อธิบายว่า EMDR เป็นจิตบำบัดแบบมีโครงสร้างที่ให้ผู้รับบริการโฟกัสกับความทรงจำเกี่ยวกับ trauma ร่วมกับการกระตุ้นสองข้าง เช่น การเคลื่อนไหวของตา ซึ่งสัมพันธ์กับการลดความชัดเจนของภาพในหัว และ ความรุนแรงทางอารมณ์ ของความทรงจำนั้น

EMDR คืออะไร

EMDR ย่อมาจาก Eye Movement Desensitization and Reprocessing เป็นกระบวนการจิตบำบัดที่ช่วยให้ผู้รับบริการทำงานกับความทรงจำหรือประสบการณ์ที่ยังส่งผลกระทบต่อจิตใจ โดยเฉพาะประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับ trauma หรือ PTSD

แนวคิดหลักของ EMDR คือ บางประสบการณ์ที่กระทบใจอาจไม่ได้ถูกประมวลผลอย่างสมบูรณ์ ทำให้ความทรงจำ ความรู้สึก ภาพ เสียง ความคิด หรือความรู้สึกทางร่างกายบางอย่างยังถูกกระตุ้นขึ้นมาได้ในปัจจุบัน แม้เหตุการณ์นั้นจะผ่านไปแล้วก็ตาม trauma memories อาจถูกจัดเก็บต่างจากความทรงจำทั่วไป ทำให้ถูกกระตุ้นได้ง่ายจากสิ่งเร้าในชีวิตประจำวัน

ใน EMDR ผู้รับบริการจะโฟกัสกับความทรงจำหรือประสบการณ์ที่เกี่ยวข้อง ขณะเดียวกันมีการใช้ bilateral stimulation เช่น การเคลื่อนไหวของตาซ้าย–ขวา เสียง หรือการแตะสลับสองข้าง ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญที่ผ่านการฝึกอบรมด้าน EMDR

EMDR ไม่ใช่การลบความทรงจำ และไม่ใช่การทำให้ลืมเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แต่เป็นกระบวนการที่ช่วยให้ความทรงจำนั้นถูกประมวลผลใหม่ในลักษณะที่ทำให้ความทุกข์หรือการตอบสนองทางอารมณ์ลดลงได้ในบางกรณี

PTSD และ Trauma คืออะไร

Trauma หมายถึงประสบการณ์หรือเหตุการณ์ที่กระทบต่อความรู้สึกปลอดภัย ร่างกาย จิตใจ หรือความมั่นคงภายในของบุคคล เหตุการณ์เหล่านี้อาจเป็นเหตุการณ์รุนแรงครั้งเดียว หรือประสบการณ์ต่อเนื่องที่สะสมเป็นระยะเวลานาน

ตัวอย่างประสบการณ์ที่อาจเกี่ยวข้องกับ trauma ได้แก่:

• อุบัติเหตุรุนแรง

• การถูกทำร้ายทางร่างกายหรือจิตใจ

• การสูญเสียคนสำคัญ

• การถูกคุกคามหรือถูกละเมิด

• ประสบการณ์ในครอบครัวหรือความสัมพันธ์ที่ส่งผลกระทบต่อจิตใจ

• เหตุการณ์ที่ทำให้รู้สึกหมดอำนาจ ควบคุมไม่ได้ หรือไม่ปลอดภัย

PTSD หรือ Post-Traumatic Stress Disorder เป็นภาวะที่อาจเกิดขึ้นหลังจากบุคคลเผชิญหรือรับรู้เหตุการณ์ที่กระทบใจอย่างรุนแรง โดยอาจมีอาการเช่น ความทรงจำแทรกซ้อน ฝันร้าย หลีกเลี่ยงสิ่งที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ ตื่นตัวง่าย หงุดหงิด หรือรู้สึกเหมือนเหตุการณ์ยังเกิดขึ้นอยู่

ไม่ใช่ทุกคนที่ผ่าน trauma จะเป็น PTSD และไม่ใช่ทุกคนที่มีอาการหลังเหตุการณ์กระทบใจจะต้องได้รับการวินิจฉัยเป็น PTSD การประเมินควรพิจารณาจากอาการ ระยะเวลา ผลกระทบต่อชีวิต และบริบทของแต่ละคนร่วมกัน

อาการหรือสัญญาณที่ควรสังเกต

ผู้ที่ได้รับผลกระทบจาก trauma หรือ PTSD อาจมีอาการแตกต่างกัน บางคนมีอาการชัดเจนทันทีหลังเหตุการณ์ บางคนเพิ่งเริ่มมีอาการหลังจากเวลาผ่านไป หรืออาจไม่เชื่อมโยงอาการของตนเองกับเหตุการณ์ในอดีตทันที

สัญญาณที่ควรสังเกต ได้แก่:

• มีภาพ ความทรงจำ หรือความรู้สึกจากเหตุการณ์เดิมกลับมาโดยไม่ตั้งใจ

• ฝันร้าย หรือรู้สึกเหมือนเหตุการณ์เดิมเกิดขึ้นอีกครั้ง

• หลีกเลี่ยงสถานที่ บุคคล บทสนทนา หรือสถานการณ์ที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์

• ตื่นตัวง่าย สะดุ้งง่าย หงุดหงิด หรือระแวงมากขึ้น

• รู้สึกชา ว่างเปล่า หรือแยกตัวจากคนรอบตัว

• รู้สึกผิด โทษตัวเอง หรือรู้สึกว่าตนเองไม่ปลอดภัย

• มีอาการทางกายเมื่อถูกกระตุ้น เช่น ใจสั่น แน่นหน้าอก หายใจไม่ทั่วท้อง หรือเกร็ง

• สมาธิลดลง นอนหลับยาก หรือมีปัญหาในการใช้ชีวิตประจำวัน

• ความสัมพันธ์ การเรียน หรือการทำงานเริ่มได้รับผลกระทบ

สังเกตอาการที่เกิดขึ้น ระยะเวลา และความรุนแรงที่เกิดอาการ

EMDR แตกต่างจากการพูดคุยทั่วไปอย่างไร

การพูดคุยทั่วไปอาจช่วยให้บุคคลได้ระบายความรู้สึก จัดระบบความคิด หรือได้รับมุมมองใหม่ต่อสถานการณ์ที่กำลังเผชิญอยู่

แต่ EMDR เป็นกระบวนการจิตบำบัดที่มีโครงสร้างเฉพาะ โดยมุ่งทำงานกับความทรงจำ ประสบการณ์ หรือ trigger ที่ยังส่งผลต่ออารมณ์ ร่างกาย และความคิดในปัจจุบัน ผู้รับบริการไม่ได้เพียงเล่าเรื่อง แต่ทำงานกับความทรงจำและการตอบสนองที่เกิดขึ้นภายใต้กรอบการบำบัดที่มีขั้นตอน

EMDR มักใช้โครงสร้างการทำงานแบบหลาย phase และเป็นการบำบัดที่มีเป้าหมายช่วย reprocess ความทรงจำที่เกี่ยวข้องกับ trauma โดยทั่วไปอาจทำ 1–2 ครั้งต่อสัปดาห์ และบางแหล่งอธิบายว่ามักอยู่ในช่วงประมาณ 6–12 sessions ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของแต่ละกรณี

EMDR จึงไม่ใช่เทคนิคที่ควรทำเองจากคลิปหรือบทความ เพราะการทำงานกับความทรงจำกระทบใจอาจทำให้อารมณ์หรืออาการบางอย่างถูกกระตุ้นขึ้นมาได้ จึงควรอยู่ภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้และการฝึกอบรมที่เหมาะสม

กระบวนการ EMDR โดยทั่วไปเป็นอย่างไร

กระบวนการ EMDR อาจแตกต่างกันตามผู้เชี่ยวชาญและความเหมาะสมของผู้รับบริการ แต่โดยทั่วไป EMDR เป็นกระบวนการที่มีโครงสร้าง ไม่ใช่การเริ่มทำงานกับความทรงจำกระทบใจทันทีตั้งแต่ครั้งแรกเสมอไป

ขั้นตอนโดยรวมอาจประกอบด้วย:

1. การประเมินเบื้องต้น ผู้เชี่ยวชาญจะทำความเข้าใจประวัติ ปัญหาที่ต้องการดูแล อาการปัจจุบัน ความปลอดภัย และความพร้อมของผู้รับบริการ

2. การเตรียมความพร้อม ก่อนทำงานกับความทรงจำกระทบใจ อาจมีการพูดคุยเรื่องทักษะการดูแลตนเอง การจัดการอารมณ์ และวิธีรับมือเมื่อถูกกระตุ้น

3. การระบุเป้าหมายของการทำงาน เช่น ความทรงจำ เหตุการณ์ ความคิด ความรู้สึก หรือ trigger ที่เกี่ยวข้องกับอาการ

4. การใช้ bilateral stimulation ผู้รับบริการโฟกัสกับความทรงจำหรือความรู้สึกที่เกี่ยวข้อง ขณะมีการกระตุ้นสองข้าง เช่น การเคลื่อนไหวของตา เสียง หรือการแตะสลับสองข้าง

5. การสังเกตการเปลี่ยนแปลง ผู้เชี่ยวชาญจะช่วยติดตามว่าอารมณ์ ความคิด ภาพ ความรู้สึกทางร่างกาย หรือความหมายของความทรงจำเปลี่ยนไปอย่างไร

6. การปิด session อย่างเหมาะสม ผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้ผู้รับบริการกลับสู่ภาวะที่มั่นคงพอก่อนจบ session และวางแนวทางดูแลตนเองหลัง session

7. การประเมินผลต่อเนื่อง มีการติดตามว่าอาการ ความคิด หรือ trigger ที่เกี่ยวข้องเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร และยังมีประเด็นใดที่ต้องดูแลต่อ

APA อธิบายว่า EMDR แตกต่างจาก trauma-focused treatments บางรูปแบบ เพราะไม่ได้เน้นการเล่ารายละเอียดของ trauma อย่างยาวต่อเนื่องหรือ homework assignment ในแบบเดียวกันเสมอไป แต่เน้นการทำงานกับความทรงจำผ่านกระบวนการที่มีโครงสร้าง

ปัจจัยที่อาจเกี่ยวข้องกับ PTSD และบาดแผลทางใจ

PTSD และผลกระทบจาก trauma ไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์อย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับปัจจัยหลายด้านร่วมกัน เช่น

• ลักษณะและความรุนแรงของเหตุการณ์

• ความรู้สึกควบคุมไม่ได้หรือไม่มีทางหนีในขณะเกิดเหตุการณ์

• ประวัติประสบการณ์กระทบใจในอดีต

• การได้รับหรือไม่ได้รับการสนับสนุนหลังเหตุการณ์

• ความหมายที่บุคคลให้กับเหตุการณ์นั้น

• สภาพแวดล้อม ครอบครัว ความสัมพันธ์ และระบบสนับสนุน

• ภาวะสุขภาพจิตหรือร่างกายอื่นที่เกิดร่วม

• ระยะเวลาที่อาการเกิดขึ้นและความรุนแรงของผลกระทบต่อชีวิต

การมีปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าบุคคลจะต้องเป็น PTSD เสมอไป และการไม่มีปัจจัยบางอย่างไม่ได้หมายความว่าจะไม่เกิดผลกระทบทางใจ การประเมินควรทำโดยดูภาพรวมของอาการ ประวัติ บริบท และความปลอดภัยของผู้รับบริการ

คุณจะเป็น PTSD หรือไม่ ควรนัดหมายผู้เชี่ยวชาญในการประเมินอย่างเหมาะสม ไม่แนะนำให้คาดเดาด้วยตัวเอง

PTSD และ Trauma ส่งผลต่อชีวิตประจำวันอย่างไร

ผลกระทบจาก trauma และ PTSD อาจไม่ได้อยู่เฉพาะในความทรงจำ แต่สามารถส่งผลต่อการทำงานของระบบอารมณ์ ความสัมพันธ์ และการใช้ชีวิตในปัจจุบันได้

ตัวอย่างผลกระทบที่อาจพบ ได้แก่:

• หลีกเลี่ยงสถานการณ์บางอย่างจนชีวิตประจำวันแคบลง

• รู้สึกไม่ปลอดภัยแม้อยู่ในสถานการณ์ที่ดูปกติ

• มีปัญหาการนอน ฝันร้าย หรือตื่นบ่อย

• สมาธิลดลง ทำงานหรือเรียนได้ยากขึ้น

• หงุดหงิดง่ายหรือมีอารมณ์รุนแรงกว่าปกติ

• รู้สึกชา ตัดขาดจากอารมณ์ หรือไม่สามารถรู้สึกผ่อนคลายได้

• ความสัมพันธ์ได้รับผลกระทบจากการหลีกเลี่ยง ความไม่ไว้วางใจ หรือการป้องกันตัวเองตลอดเวลา

• มีอาการทางกายเมื่อถูกกระตุ้น เช่น ใจสั่น แน่นหน้าอก คลื่นไส้ หรือเกร็ง

ในบางกรณี ผู้รับบริการอาจไม่ได้เชื่อมโยงอาการกับเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งทันที จึงควรได้รับการประเมินอย่างเป็นระบบแทนการสรุปด้วยตนเอง

เมื่อไหร่ควรขอความช่วยเหลือ

ควรพิจารณาขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ หากประสบการณ์กระทบใจหรืออาการหลังเหตุการณ์เริ่มส่งผลต่อชีวิตประจำวัน หรือเกิดขึ้นต่อเนื่องจนรับมือคนเดียวได้ยาก

สัญญาณที่ควรขอความช่วยเหลือ ได้แก่:

• อาการเกิดขึ้นต่อเนื่องและไม่ดีขึ้นตามเวลา

• ความทรงจำ ภาพ หรือความรู้สึกจากเหตุการณ์เดิมกลับมารบกวนบ่อย

• หลีกเลี่ยงหลายสิ่งจนกระทบการเรียน งาน หรือความสัมพันธ์

• มีอาการตื่นตัวสูง นอนไม่หลับ หงุดหงิด หรือรู้สึกไม่ปลอดภัยตลอดเวลา

• มีอาการทางกายเมื่อถูกกระตุ้น

• รู้สึกชา ว่างเปล่า หรือแยกตัวจากคนรอบตัว

• ความสัมพันธ์เริ่มได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน

• มีความคิดทำร้ายตนเอง ไม่อยากมีชีวิตอยู่ หรือรู้สึกไม่ปลอดภัย

หากมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัย ควรติดต่อโรงพยาบาล บริการฉุกเฉิน หรือผู้เชี่ยวชาญทันที ไม่ควรรอให้ถึงเวลานัดหมายปกติ

เมื่อรู้สึกว่าเริ่มจัดการด้วยตัวเองไม่ไหว ได้รับผลกระทบต่อการใช้ชีวิต ควรรีบติดต่อนัดหมายผู้เชี่ยวชาญเพื่อทำารบำบัด

การปรึกษาและจิตบำบัดช่วยอะไรได้บ้าง

การปรึกษาและจิตบำบัดสามารถช่วยให้ผู้รับบริการทำความเข้าใจผลกระทบของ trauma ต่อความคิด อารมณ์ ร่างกาย พฤติกรรม และความสัมพันธ์ได้อย่างเป็นระบบ

ในกรณีที่เกี่ยวข้องกับ PTSD หรือบาดแผลทางใจ การทำงานร่วมกับนักจิตวิทยาหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตอาจช่วยในด้านต่างๆ เช่น

• ประเมินว่าอาการที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับ trauma, PTSD หรือปัจจัยอื่นหรือไม่

• ทำความเข้าใจ trigger ที่กระตุ้นอารมณ์หรืออาการทางร่างกาย

• วางแผนการดูแลที่เหมาะกับความพร้อมและความปลอดภัยของผู้รับบริการ

• ฝึกทักษะการจัดการอารมณ์และ grounding เมื่อถูกกระตุ้น

• สำรวจความคิดหรือความหมายที่บุคคลให้กับเหตุการณ์

• ทำงานกับความทรงจำหรือประสบการณ์ที่ยังส่งผลต่อชีวิตปัจจุบัน

• ประเมินว่าควรใช้แนวทาง EMDR หรือแนวทางจิตบำบัดอื่นหรือไม่

• พิจารณาการส่งต่อจิตแพทย์หรือบริการทางการแพทย์ หากมีอาการรุนแรงหรือจำเป็นต้องใช้ยา

หากคุณต้องการพูดคุยกับนักจิตวิทยาเกี่ยวกับ PTSD, Trauma หรือบาดแผลทางใจ สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับบริการปรึกษาและจิตบำบัดรายบุคคลได้ที่นี่:

บริการปรึกษาและจิตบำบัดรายบุคคล

บริการที่เกี่ยวข้องจากมหาจิตนคร

หากคุณกำลังเผชิญอาการที่เกี่ยวข้องกับ trauma, PTSD หรือบาดแผลทางใจ และต้องการทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวเองมากขึ้น มหาจิตนคร คลินิกให้บริการปรึกษาและจิตบำบัดรายบุคคลทั้งรูปแบบ Online และ Onsite

บริการนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการพื้นที่พูดคุยอย่างเป็นระบบกับนักจิตวิทยา เพื่อประเมินอาการ ทำความเข้าใจประสบการณ์ที่ส่งผลต่อปัจจุบัน และวางแนวทางดูแลต่ออย่างเหมาะสม

เล่าเบื้องต้นผ่าน LINE

อ่านบริการปรึกษาและจิตบำบัดแบบเดี่ยว

คำถามที่พบบ่อย

1. EMDR คือการสะกดจิตไหม

   EMDR ไม่ใช่การสะกดจิต ผู้รับบริการยังมีสติ รับรู้สิ่งที่เกิดขึ้น และสามารถสื่อสารกับผู้เชี่ยวชาญได้ตลอดกระบวนการ EMDR เป็นจิตบำบัดที่มีโครงสร้าง และควรดำเนินการโดยผู้เชี่ยวชาญที่ผ่านการฝึกอบรมที่เหมาะสม

2. EMDR ใช้กับ PTSD เท่านั้นไหม

   EMDR ถูกพัฒนาขึ้นและมีการพูดถึงมากในบริบทของ PTSD และ trauma-related symptoms แต่การพิจารณาว่าเหมาะกับกรณีใดควรอยู่ภายใต้การประเมินของผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรตัดสินใจจากชื่ออาการเพียงอย่างเดียว

3. ต้องเล่ารายละเอียดเหตุการณ์ทั้งหมดไหม

   EMDR ไม่ได้เหมือนการเล่าเหตุการณ์อย่างละเอียดต่อเนื่องเสมอไป แต่ผู้เชี่ยวชาญยังจำเป็นต้องเข้าใจบริบท อาการ ความปลอดภัย และเป้าหมายในการดูแลพอสมควร เพื่อวางแผนการทำงานอย่างเหมาะสม

4. EMDR ใช้เวลากี่ครั้ง

   จำนวนครั้งขึ้นอยู่กับอาการ ประวัติ ความซับซ้อนของประสบการณ์ ความพร้อม และเป้าหมายของผู้รับบริการ 

5. EMDR เหมาะกับทุกคนไหม

   ไม่เสมอไป ผู้ที่มีอาการรุนแรง ความเสี่ยงด้านความปลอดภัย อาการ dissociation สูง หรือมีภาวะอื่นร่วม อาจต้องได้รับการประเมินและเตรียมความพร้อมก่อน ผู้เชี่ยวชาญอาจเลือกแนวทางอื่นหรือแนะนำการดูแลร่วมกับจิตแพทย์ตามความเหมาะสม

6. ถ้ามีอาการ PTSD ต้องพบจิตแพทย์ไหม

   ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ ความเสี่ยงด้านความปลอดภัย และความจำเป็นด้านการรักษาทางการแพทย์ หากมีอาการรุนแรง นอนไม่ได้มาก มีความคิดทำร้ายตนเอง หรือจำเป็นต้องใช้ยา อาจต้องพบจิตแพทย์ร่วมด้วย

หากคุณกำลังเผชิญอาการที่เกี่ยวข้องกับ PTSD, Trauma หรือบาดแผลทางใจ และต้องการเริ่มทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวเองอย่างเป็นระบบ สามารถเล่าเบื้องต้นให้ทีมงานช่วยแนะนำบริการที่เหมาะสมได้อย่างเป็นส่วนตัว

เล่าเบื้องต้นผ่าน LINE

อ่านบริการปรึกษาและจิตบำบัดรายบุคคล